مقالات

زبان فارسی

تهدیدات زبان فارسی

zaban-min-min

تهدیدات زبان فارسی

به نام خداوند جان آفرین

حکیم سخن در زبان آفرین

زبان فارسی واقعاً خیلی مهم است، باید مراقبت و دقت گردد.

«مقام معظم رهبری (دامت برکاته)»

بی‎‎ تردید زبان فارسی در ‎بردارندۀ فرهنگی غنی و پر‎بار است؛ فرهنگ ایرانی اسلامی که به‎  دلیل این آمیختگی ارزش و غنای بیشتری یافته است. خدمت فرهنگ اسلامی به زبان فارسی و خدمت زبان فارسی به اسلام انکار‎ناپذیر است پس زبان فارسی به ‎دلیل همین ویژگی ‎های آشکار و خصوصیات واژه‎گانی و ترکیبی مناسب و ظرفیت بسیار بالای مفهومی دارای ارزش زیاد است. باور نگارنده این است که زبان فارسی یکی از مهم‌ترین ارکان هویت ملی ما و مایۀ افتخار ما به ‎حساب می ‎آید و حفظ و کارآمد‎سازی آن وظیفۀ همۀ ما است؛ زیرا زبان را نمی‎توان خارج از معادلات قدرت قلمداد کرد و باید باور کرد که نوعی نبرد واقعی بین زبان‎ها با انگیزه ‎های سیاسی و فرهنگی در جریان است؛ پس حفظ و حراست از زبان و خط فارسی، حفظ و حراست از منافع ملی کشور است.

از گذشته‎ های بسیار دور بیشتر حاکمان و پادشاهان با پشتیبانی از نویسندگان و شاعران عهد خود در صدد القای پیام‎ ها و تبلیغ و تحکیم همان فرهنگی بوده ‎اند که پایه‎ های حکومت آنها را تقویت می‎کرد؛ حتی موج اول غرب‎زدگی که از دورۀ اول قاجار آغاز شد، بیشتر از همه با سوءاستفاده از ابزار ادبیات شکل گرفت و امروز نیز ادبیات چون تیغی است که قابلیت ایفای نقش دوگانه دارد. زبان به ‎عنوان یکی از نمودهای پرقدرت و آشکار فرهنگی در تعاملات و تماس‎ های گوناگون جوامع انسانی در معرض تغییر قرار دارد؛ اگرچه بروز تغییرات زبانی طبیعی تلقی می‎شود امّا این تغییرات به‎ ویژه تغییرات بیرونی در بیشتر مواقع یک تحول نیست بلکه یک حرکت انحطاطی است؛ زیرا زبان را در مسیر قهقرایی قرار می‎دهد. تولید آثار هنری که با‎ استفاده از شگردهای مختلف زبانی و ادبی به زیر‎ساخت‎های فکری و عقیدتی افراد جامعه خدشه وارد می‎کند نوعی جنگ نرم است که امروز با آن مواجهه هستیم.

پذیرش مکاتب ادبی نامناسب و ناسازگار غربی و واژه‌های بیگانه یعنی پذیرفتن فرهنگ بیگانه است و پذیرش فرهنگ بیگانه یعنی پذیرش شکست در جنگ زبان ‎ها برابر دشمن و رها کردن فرهنگی غنی و متعالی است همان‌طور مقام معظم رهبری فرمودند : «من احساس می‌کنم بعضی از ادبای صاحب‌نظر و آگاه و فرزانۀ ما در مقابل غلط‌های رایج در محاورۀ عمومی ناگریز تسلیم می‌شوند ، این تسلیم درست نیست».

هر صاحب ذوق و اندیشه‌ای می‌داند که زبان فارسی دارای یک موسیقی بسیار قوی در کلمات است که در کمتر زبانی یافت می‌شود و دارای قابلیت‌های بسیار دیگری است که باعث می‌شود بزرگانی چون فردوسی و حافظ و سعدی و خیام آن، جهانی شوند. ما وظیفه داریم که از ظرفیت‌های موجود در زبان فارسی استفاده کنیم و بیش از گذشته قدر زبان فارسی را بدانیم. اگر قدری به ادبیات فارسی نگاه کنیم می‌بینیم سخنان پرمغزی چون :

درشتی ز کس نشنوی نرم گوی                      سخن تا توانی به آزرم گوی

(فردوسی)

******

حکایت‌نویس مباش ، چنان باش که از تو حکایت کنند.

(ابوسعید ابوالخیر)

******

هر که ز آموختن ندارد ننگ                           دُر برآرد ز آب و لعل از سنگ

آنکه دانش نباشدش روزی                           ننگ دارد ز دانش‌آموزی

(نظامی)

******

هر که با بدان نشیند نیکی نبیند.

(سعدی)

عاقبت جوینده یابنده بود                    سایۀ حق بر سر بنده بود

گفت پیغمبر که چون کو بی دری          عاقبت ز آن در برون آید سری

(مولوی)

******

ای صاحب کرامت شکرانۀ سلامت                  روزی تفقدّی کن درویش بی‌نوا را

آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است         با دوستان مروت با دشمنان مدارا

(حافظ)

یار باش و بار مباش، گل باش و خار مباش.

(خواجه عبدالله انصاری)

******

هر چه زود برآید دیر نپاید.

(سعدی)

******

دست طمع چو پیش خسان می‌کنی دراز            پل بسته‌ای که بگذری از آبروی خویش

(صائب تبریزی)

******

به فضل و خوی پسندیده جست باید نام            دگر به دادن نان و به بذل کردن زر

(فرّخی)

******

کجایید ای شهیدان خدایی                           بلاجویان دشت کربلایی

کجایید ای سبک‎روحان عاشق                       پرنده‎تر ز مرغان هوایی

(مولوی)

******

صد ملک دل به نیم‌نظر می‌توان خرید              خوبان در این معامله تقصیر می‌کنند

(حافظ)

این سخنان نمونه‌هایی اندک بود به مصداق قطره‌ای از دریای زبان و ادبیات غنی و والای فارسی که علاوه بر الهام از آیات، احادیث از علوم متداول زبان نیز بهره‌ گرفته‌اند. زیبایی و فصاحت و بلاغت کم‌نظیر، ذوق موسیقی درونی و بیرونی کلام و بسیار ظرایف و لطایف سخنوری از ویژگی‌های بارز زبان فارسی و نویسندگان و شاعران توانای ایران‌زمین است. سخنورانی که آوازۀ انها در جهان آن‌چنان پیچیده که بزرگانی چون گوتۀ آلمانی از تأثیر آنها بی‌نصیب نمانده است.

صد نکته غیر حسن بباید که تا کسی       مطبوع طبع مردم صاحب‌نظر شود

برگ‌ برگ ادب و فرهنگ ایران‌زمین، جلوه‌گاه نمایش آثار منظوم و منثور فرهیختگانی است که از زلال فرهنگ اسلامی جرعه‌ها نوشیده و با پشتوانۀ ذوق و کوشش خویش، آثاری را به یادگار نهاده که سرمایه‌هایی بزرگ و پرمایه‌اند. زبان فارسی و بزرگان آن قرن‌های متوالی، زبان رسمی و فرهنگی بخش وسیعی از جهان، از آسیای میانه تا آسیای صغیر و بین‌النّهرین و تمام شبه قارّۀ هند بوده است و نه تنها ایرانیان علاقه‌مند بلکه بسیاری از غیر ایرانیان، با شوق و اشتیاق این زبان شیرین را فراگرفته، بدان شعر سروده و کتاب نوشته‌اند. زبان فارسی، حافظ وحدت قوم ایرانی و به تعبیر دقیق و زیبای مقام معظم رهبری، «رمز هویت ملی ماست».

بی‌شک زبان و ادبیات به‌علت تأثیر شگرف و عمیق آن بر افراد می‌تواند در قلمروهای مختلف و متنوع زندگی فردی و اجتماعی منشأ اثر باشد. امروز با گسترش وسایل ارتباطی زبانی، زمینۀ برخورد اندیشه‌ها بیش از گذشته فراهم است.  امام علی (ع) می‎فرمایند : «اگر از دشمن غفلت کردید در دایرۀ مکر و حیله او اسیر می‎شوید». غفلت از زبان بیگانه مصداق بارز فرمایش مولای متقیان است. امروز در برخورد با تهاجم فرهنگ غرب باید بگوییم که این غرب‎زدگی نشانۀ تحوّل زبانی نیست؛ بلکه نشانۀ شکست زبانی است و تهدید در حوزۀ زبان، تهدید در حوزۀ فرهنگ است.

نگارنده معتقد است که غفلت از زبان فارسی، سرنوشتی تأسف‌برانگیز درپی خواهد داشت که در این مقاله به اختصار به برخی از موارد مهم آن اشاره می کنیم:

الف) غفلت شورای عالی انقلاب فرهنگی و فرهنگستان زبان و ادب فارسی به عنوان سازمان‎ های مسئول زبان فارسی در ‎برابر هجوم و رواج واژه‎ های بیگانه و دستور زبان به هم ‎ریخته و موارد مهم دیگر که وظیفۀ این نهادهای سرنوشت‎ ساز زبان فارسی را با وجود تلاش‎های فراوان گذشته، سنگین ‎تر از گذشته می‎کند؛ به‎ عنوان نمونه اندک تأملی بر تابلو نوشته‎های فروشگاه‎ها و مؤسسات و شرکت‎ها، اوضاع تأسف‎برانگیز زبان فارسی را آشکار می سازد؛

ب) غفلت صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به‎ عنوان تاثیر‎گذارترین نهاد زبانی و فرهنگی با توجه به هجوم بی‎ وقفۀ شبکه‎ های بی‌شمار ماهواره‎ ای و پایگاه‎‎ های متعدد اینترنتی و تبلیغات وسیع رسانه‎ ای وظیفۀ خاصی را یادآور می‎شود که نیاز به برنامه‎ ریزی و اختصاص بودجه قابل توجه برای مقابله با تهاجم فرهنگی را گوشزد می کند؛

ج) غفلت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که با توجه به گسترش بی‎ حد و حصر نشریات، کتاب‎ها و حساسیت و تأثیر‎گذاری حوزه ‎های سینما ، تئأتر ، موسیقی ، آواز و … اقتضا می‌کند که دقت و برنامه ‎ریزی بیشتر برای نظارت و در نهایت هدایت و الگو‎دهی نسل جوان کشور به عمل آورد؛

د) غفلت وزارت آموزش و پرورش و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به ‎دلیل داشتن مخاطبان بسیار زیاد پس از صدا و سیما از به‎ روز کردن متون آموزشی و آماده ‎سازی نسل جوان برای جنگ نرم دشمن گرفته تا تطبیق آن با معارف متعالی اسلامی و گاهی بومی ‎سازی مباحث آموزشی ، همه ‌و همه وظایفی بسیار سنگین و ارزشمند برای این دو نهاد مقدس است؛

ه) غفلت همۀ مسئولان و آحاد ملت ایران و دلسوزان زبان فارسی که باید با یک عزم ملی برای تقویت زبان فارسی و زنده‎ ‎نگه ‎داشتن زبان فردوسی و حافظ و سعدی و نمایاندن تمدن قدرتمند و چند هزار سالۀ خود تلاش کنند؛ تمدن و فرهنگی که بی‎ شک از بسیار فرهنگ‎ های پوچ و بی ‎محتوای غربی که یا به بن‎ بست رسیده‎اند یا در آینده‎ای نه‌ چندان دور خواهند رسید. زبان فارسی و فرهنگ کهن ایرانی می‎تواند برای مردمان فهیم کشور های دیگر نیز الگویی مفید و قابل استفاده باشد. امید نگارنده این است که با یک عزم ملی در طول کمتر از دو دهه می ‎توان کاری کرد کارستان و تحوّلی بزرگ در حیطۀ زبان این مرز ‎و ‎بوم به‎  وجود آورد که قطعاً این آرزویی دست‎ یافتنی است؛ چرا که به لطف خدا دارای رهبری فرزانه و دانشمند و ادیب و شاعر هستیم که بیش از همه به دلسوزی و هواداری زبان فارسی بر‎آمده‎ است و بارها نیز فرموده‎اند: «زبان فارسی میراث عظیم ما فارسی زبانان و مایۀ افتخار ماست» و در جای دیگر فرموده‎ اند : «ما نباید بگذاریم یک غلط جزو زبان شود». امروز باید همگام با نهضت تولید علم و حرکت به‌سوی قلّه‌های مرجعیت علمی که مقام معظم رهبری (مد‌ظله‌العالی) تعیین فرموده‌اند حرکت کنیم و پیش از آن باید هشدار داد که در عصر ارتباطات، دشمن بنیان‌های زبان فارسی را نشانه رفته است حتی در داخل کشور نیز دست‌هایی در صدد حساسیت‌زدایی نسبت به این خطر آشکار است. همان‌گونه که رهبر فرزانۀ انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (دامت برکاته) فرموده‌اند: «باید اعتراف کنم که در کار زبان فارسی تقصیر شده است». مسلماً در برابر این تهدید بزرگ اقتضاء می‌کند جهاد کنیم و در پی توسعه و تعالی زبان فارسی باشیم.

نتیجه اینکه حفظ مرزهای زبان فارسی همانند صیانت از مرزهای جغرافیایی کشور امری خطیر و رسالتی مقدس است و ضرورت دارد در فکر یک تحوّل بزرگ برای زبان فارسی باشیم و عزمی ملی را برای نیرومند‎سازی و کارآمد‎سازی زبان فارسی ترتیب دهیم تا در این عرصه نیز چون عرصه‎ های دیگر پیروز میدان باشیم.

                                                                                 جهانش مطیع  و زمانش  به‌کام

                     فلک بنده  و روزگارش  به کام

 

دیدگاه خود را اینجا قرار دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

فیلدهای نمایش داده شده را انتخاب کنید. دیگران مخفی خواهند شد. برای تنظیم مجدد سفارش ، بکشید و رها کنید.
  • عکس
  • شناسه محصول
  • امتیاز
  • قیمت
  • در انبار
  • موجودی
  • افزودن به سبد خرید
  • توضیحات
  • محتوا
  • عرض
  • اندازه
  • تنظیمات بیشتر
  • ویژگی ها
  • Custom attributes
  • زمینه های دلخواه
مقایسه
لیست علاقه مندی ها 0